Musils mensbeeld

07.06.2017 

Musils mensbeeld is weinig flatteus. De mens is een vormloze massa die al naar gelang de historische situatie vorm aanneemt. Volgens Musil is er maar weinig verschil tussen een sensibele dichter en een gevaarlijke kannibaal, – het zijn de omstandigheden die het verschil maken. Een moeilijk te bewijzen, maar toch plausibele hypothese in de ogen van Musil.

Het gaat dus niet op de eerste plaats om de mens maar om de omstandigheden die hem maken tot wie hij is. Die omstandigheden laten zich nauwkeurig benoemen. Het gaat in Musils eigen tijd om een politieke en economische organisatievorm:

“De ongelooflijke wreedheid van onze politieke en economische organisatievorm die de gevoelens van de enkeling geweld aandoet, is daarom zo onontkoombaar omdat deze organisatievorm tegelijkertijd de enkeling een oppervlak en de mogelijkheid zich uit te drukken geeft.” (P 1374)

Het is alsof je Foucault hoort praten: de macht onderdrukt niet alleen, zij maakt ook het subject als subject pas mogelijk. Zij is niet alleen repressief maar ook productief. Foucault onderzoekt vormen van verzet, dat doet Musil niet. Foucault onderzoekt wegen om ondanks dit gegeven van het eigen bestaan een kunstwerk te maken. Dat doet Musil ook, en wel met name door zijn roman De man zonder eigenschappen. Maar in dit essay zet Musil in geen enkel opzicht in op de enkeling. In zijn ogen kan men niet genoeg benadrukken “hoe noodlottig de misvatting van sommige vrome geesten is, dat het meer zou aankomen op de verandering van de mens dan op die van zijn organisatievormen.” (P 1370)

Musils gehele essay ademt de sfeer van de Nieuwe Zakelijkheid. Musil distantieert zich uitdrukkelijk van het wijsgerige denken. Je kunt je maar het beste houden aan wat je zelf hebt meegemaakt (P 1370). De ontgoocheling over de in de Eerste Wereldoorlog meegemaakte wreedheden komt hier duidelijk tot gelding (P 1369).

Hartelijk dank aan Marcel Wesdorp voor de vriendelijke toestemming een still uit zijn film Mind over Matter op te mogen nemen.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s